L-irdumijiet, ix-xagħri, il-widien u n-nixxigħat tal-għejun jagħtu kenn lil pjanti u annimali li ma jgħixu mkien ieħor fid-dinja.
Il-Bufula Sewda hija għasfur żgħir, komuni u protett li jgħix fil-Gżejjer Maltin matul is-sena kollha. Tgħix f’Malta, Għawdex u Kemmuna, u hija waħda mill-ftit għasafar li jbejtu regolarment fil-ġonna urbani. Il-ħoss mgħaġġel u żarżieħ tagħha huwa familjari fil-ġonna, fil-widien u fix-xagħri ta’ Malta.
Għasfur tal-baħar ċkejken, mhux ikbar minn ħuttafa, li jbejjet fuq Filfla u fuq l-irdumijiet tal-baħar.
L-għasfur nazzjonali ta’ Malta: merill blu-griż li jkanta mill-irdumijiet, is-swar u s-soqfa.
Għasfur ikkulurit u storbjuż li jgħaddi minn fuq Malta waqt il-migrazzjoni fir-rebbiegħa u fil-ħarifa.
A seabird that nests in holes on Maltese cliffs and spends the rest of its life at sea.
A rare Maltese olive with white ripe fruit, rediscovered in 2010 in a former Knights' garden.
Siġra indiġena tal-bwar salmastri kostali u tax-xtut tat-tafal li tiflaħ għall-ilma mielaħ, u tiffjorixxi bi fjuri bojod sa roża ċar fl-aħħar tax-xitwa.
Pjanta parassitika ħamra u stramba, li mhijiex fungus, u li darba kienet tant meqjuma li l-Kavallieri kienu jgħassuha.
A sea-lavender found only in Malta, growing on salty coastal rock.
A small, pale-pink orchid found only in the Maltese Islands, flowering in the garigue around mid-March.
Is-siġra nazzjonali ta' Malta: koniferu rari li jikber bil-mod u li fil-gżira ta' Malta jgħix fi stat selvaġġ f'madwar 100 siġra biss.
Il-pjanta nazzjonali ta' Malta: arbuxxell endemiku rari ħafna li jikber biss fuq ftit irdumijiet tal-kosta.
Ħuta żgħira tal-għadajjar tal-ilma mielaħ tal-kosta, darba mifruxa u issa preżenti biss f'ftit siti: il-ħuta nazzjonali ta' Malta.
L-uniku żrinġ nattiv ta' Malta, li jgħix f'nixxigħat u għadajjar fil-widien.
Il-granċ tal-ilma ħelu ta' Malta, li jgħix biss f'ftit widien b'għejun: l-unika deċapodu endemiku tal-Gżejjer Maltin u l-krustaċeu nazzjonali ta' Malta.
Id-denfil li jidher l-aktar spiss mid-dgħajjes u mill-ponot tal-kosta madwar Malta.
Il-fekruna komuni hija l-fekruna tal-baħar li l-aktar tidher fl-ibħra Maltin, u fl-aħħar snin bdiet tbejjet fuq numru żgħir ta' bajjiet Maltin.
Ċerna kbira u li tgħix għal ħafna snin, u tgħix fis-sikek blatija, tkun kurjuża lejn l-għaddasa u faċli biex tinqabad; għalhekk illum saret ħafna aktar rari.
A small purple jellyfish that glows at night and can sting. Spot the Jellyfish asks bathers to report it.
The largest shell in the Mediterranean, now threatened by a disease that has killed most of its population.
The seagrass meadows that feed, shelter and clean the shallow Maltese sea.
Il-qarnita komuni (Octopus vulgaris) hija annimal intelliġenti u adattabbli li tinstab madwar is-sikek blatija, il-qiegħ ramli tal-baħar u l-mergħat tal-ħaxix tal-baħar ta’ Malta. Tikkaċċja l-aktar billejl u tista’ tbiddel il-kulur, in-nisġa tal-ġilda u l-għamla tal-ġisem tagħha biex tinħeba mill-predaturi u tissorprendi l-priża tagħha. Għalkemm għadha tinstab fl-ibħra Maltin u għandha importanza bħala ikel lokali, is-sajd sostenibbli u l-protezzjoni tal-ħabitats tal-baħar huma essenzjali, peress li għandha ċiklu tal-ħajja qasir u hija sensittiva għall-pressjoni tas-sajd.
Ħuta żgħira, bil-mod u moħbija tajjeb li żżomm mal-ħaxix tal-baħar b'denbha.
Il-Kelb tal-Fenek huwa l-kelb tradizzjonali Malti għall-kaċċa tal-fniek u huwa magħruf internazzjonalment bħala l-Pharaoh Hound. Peress li huwa razza ta’ kelb domestiku, m’għandux isem ta’ speċi bil-Latin; jagħmel parti mill-ispeċi Canis lupus familiaris. Huwa kelb irqiq, b’xagħar qasir u ta’ kulur kannella ħamrani, b’widnejn kbar wieqfa, sens qawwi tax-xamm u smigħ tajjeb ħafna. Tradizzjonalment, kien jintuża fil-kampanja blatija ta’ Malta biex isib il-fniek u jindika fejn ikunu lill-kaċċaturi. Il-Kelb tal-Fenek huwa rikonoxxut internazzjonalment bħala l-Pharaoh Hound*
Annimal domestikat tal-porkus selvaġġ Ewropej, miżmum bħala annimal tad-dar u kultant misjub selvaġġ fil-kampanja Maltija.
The small spiny mammal of Maltese gardens and fields, often seen after dark.
A small, slim hunter that is rarely seen but present in Maltese fields and valleys.
Xi siġar taż-żebbuġ ta' Malta ilhom weqfin għal sekli sħaħ. Is-siġar tal-Bidni fil-Bidnija jistgħu jmorru lura għall-Medju Evu, u l-Bajda rari tagħmel żebbuġ abjad. Ix-xjenzati issa qed jaqraw il-ġeni tagħhom biex l-aħjar varjetajiet lokali jerġgħu jitkabbru.
Tfittxija madwar Malta u Għawdex sabet siġar antiki taż-żebbuġ, ħafna minnhom abbandunati, li ġenetikament ma jixbhu l-ebda varjetà magħrufa. Il-frott tagħhom ġie ttestjat fuq sentejn biex jinstabu l-aħjar siġar lokali għaż-żebbuġ tal-mejda u għaż-żejt.
Kif siġra taż-żebbuġ abjad instabet f'ġnien li darba kien tal-Kavallieri, u kif Malta bdiet terġa' tqajjem iż-żebbuġ indiġenu tagħha.
Testijiet tad-DNA fuq 57 siġra taż-żebbuġ antika u selvaġġa sabu li ż-żebbuġ ta' Malta huwa ġenetikament diversifikat ħafna.
Żebbuġ miġbur madwar il-gżejjer, ħafna minnu minn siġar monumentali antiki, ġie ttestjat għad-DNA u maqsum f'46 ġenotip differenti.
Paragun ta' 128 siġra taż-żebbuġ mill-Italja, l-Alġerija, is-Sirja u Malta sab li ż-żebbuġ Malti jingħaqad mat-Taljan, b'ġeni li jwasslu lura lejn is-Sirja.
In-naħal iġorr il-polline minn pjanta għal oħra u b'hekk jgħin lill-uċuħ tar-raba' u lill-fjuri selvaġġi jagħmlu l-frott u ż-żerriegħa. Malta għandha n-naħla tagħha, u n-nies tal-post qed jaħdmu biex jieħdu ħsiebha.
Ġnien pubbliku għad-dakkara fit-tarf ta' San Ġwann. Tħabbar f'Mejju 2021 bħala proġett ta' €300,000 biex biċċa art abbandunata ta' madwar 1,000 metru kwadru fi Triq tal-Prepostu ssir ġnien ta' ħarrub, lewż, siġar ta' Ġuda u ħxejjex aromatiċi, kollha magħżula biex jattiraw id-dakkara.
Fil-ġnien hemm spazji magħluqa b'doqqajs tan-naħal, biex il-viżitaturi jitgħallmu dwar id-dakkir u n-naħla Maltija. Parks Malta tgħin lill-kunsill lokali ta' San Ġwann iħawwel u jieħu ħsieb il-ġnien. GuideMe Malta tirrapporta li l-art abbandunata issa saret il-ġnien.
Ma sibniex ħinijiet tal-ftuħ ippubblikati. Iċċekkja d-daħla eżatta u kwalunkwe regola tal-aċċess qabel tmur.
It-tħabbira (Times of Malta) ↗Il-ġnien lest (GuideMe Malta) ↗Iltaqa' man-naħla lokali (Apis mellifera ruttneri): x'jagħmilha speċjali u kif tista' tgħinha.
Aqra aktar →Fondazzjoni Maltija li taħdem biex tipproteġi n-naħla tal-gżejjer. Fost il-proġetti riċenti tagħha hemm lukandi għan-naħal magħmula mill-injam ta' siġar aljeni invażivi mneħħija, u ktieb għat-tfal, Il-Fjuri Qarrieqa.
Aqra: Il-Fjuri Qarrieqa →maltesehoneybee.org ↗Foundation for the Conservation of the Maltese Honey Bee
An 11-minute documentary in Maltese on the Maltese honey bee (Apis mellifera ruttneri): its unique biodiversity, its long history on the islands, the challenges it faces and the national insect initiative. It includes interviews with Prof. David Mifsud and the tenor Joseph Calleja.
Ara fuq YouTube ↗Dawn il-vidjows jinsabu fuq YouTube. Xejn ma jitgħabba minn YouTube sakemm ma tagħfasx “Ixgħel”. Dan il-vidjo huwa bil-Malti.
In-nies li għenu biex Malta ssir post aħjar permezz tal-kura tan-natura u tal-annimali, is-sensibilizzazzjoni pubblika, ix-xjenza u l-azzjoni tal-komunità.
Aqra aktar →Ċempel 112 jekk xi ħadd ikun fil-periklu. Għal annimali selvaġġi mweġġgħin jew mitluqin fuq ix-xatt, u reati kontra n-natura:
In-numri kif elenkati minn Nature Malta. L-għażliet kollha biex tirrapporta →
Gwida Maltija indipendenti għall-ħajja selvaġġa, il-ħabitats, iż-żoni protetti u l-aħbarijiet ambjentali, li tilqa' wkoll osservazzjonijiet u ritratti mill-pubbliku.
Bażi ta' tagħrif dwar il-ħajja selvaġġa ↗Ħabitats u ambjenti ↗Żoni protetti ↗Kronoloġija ambjentali ↗Ibgħat osservazzjoni jew ritratt ↗Maltese and scientific names, protection status and conservation notes, from the Environment and Resources Authority and the University of Malta.
ERA: native and endemic species ↗ERA: marine fauna ↗ERA: Malta's national species ↗ERA: terrestrial habitats ↗University of Malta: Malta's Natural Heritage (1994, older reference) ↗EU Article 17 national summary for Malta (technical, English) ↗In-netwerk tal-Unjoni Ewropea ta' żoni protetti għall-ħajja selvaġġa rari u mhedda. Jgħaqqad iż-Żoni Speċjali ta' Konservazzjoni, magħżula taħt id-Direttiva dwar il-Ħabitats, maż-Żoni ta' Protezzjoni Speċjali għall-għasafar, magħżula taħt id-Direttiva dwar l-Għasafar.
Dawn mhumiex riżervi magħluqa: in-nies jistgħu jgħixu, jaħdmu r-raba' u jimxu fihom, sakemm il-ħabitats u l-ispeċi jibqgħu f'kundizzjoni tajba. Ir-raba' tradizzjonali u l-kurituri ħodor li jgħaqqdu s-siti jgħoddu wkoll, għax il-ħajja selvaġġa jeħtieġ li tiċċaqlaq bejniethom.
Is-siti Natura 2000 ta' Malta issa qed jiġu rrestawrati taħt il-programm E-CORE ta' €9 miljun.
Mappa tas-siti Natura 2000 kollha (Aġenzija Ewropea għall-Ambjent) ↗Serje dokumentarja dwar il-ħajja selvaġġa Maltija mill-għalliem u produttur tal-films Saviour Bonnici, inkluż filmati rari tal-ballottra Maltija, l-iktar mammiferu rari ta' Malta. Malta għandha madwar 11,000 speċi ta' pjanti u annimali, madwar 130 minnhom endemiċi, iżda madwar 100 biss qatt ġew iffilmjati.
Għotja tal-Malta Environment Foundation għamlet is-serje b'xejn biex tarah online, b'traduzzjonijiet bl-Ingliż, fuq YouTube, Facebook, Instagram u TikTok.
Dwar il-proġett (Malta Environment Foundation) ↗Natura Maltija, Wildlife Malta
Filmed in Malta: starlings, the Blue Rock Thrush (il-Merill) feeding its young, and a do-it-yourself live camera for watching robins and Sardinian warblers in town.
Ara fuq YouTube ↗Dawn il-vidjows jinsabu fuq YouTube. Xejn ma jitgħabba minn YouTube sakemm ma tagħfasx “Ixgħel”. Il-vidjows huma bl-Ingliż.
