Ħuta żgħira tal-għadajjar tal-ilma mielaħ tal-kosta, darba mifruxa u issa preżenti biss f'ftit siti: il-ħuta nazzjonali ta' Malta.
Il-Bużaqq (Aphanius fasciatus), jew il-killifish tal-Mediterran, huwa l-ħuta nazzjonali ta' Malta. Hija ħuta żgħira ta' għadajjar tal-ilma mielaħ u artijiet mistagħdra mielħa madwar il-kosta Maltija. Darba kienet mifruxa, imma illum tgħix biss f'ftit siti protetti.
Deskrizzjoni
Hija ħuta żgħira (5–7 ċm) li tiflaħ għal mili għoli. Fl-istaġun tat-tgħammir (minn Mejju sa Awwissu) l-irġiel juru faxex fidda-blu impressjonanti, filwaqt li l-femminili huma iktar griżi, bi tbajja' u faxex.
Ħabitat
Tgħix fil-lagi tal-kosta, fis-salini, fl-għadajjar tal-ilma mielaħ u fl-artijiet mistagħdra mielħa, bħall-Magħluq ta' Marsaskala u s-Salini tal-Mellieħa. Adattat ruħha biex tgħix fejn jitħalltu l-ilma ħelu u l-ilma tal-baħar. Skont l-ERA, hemm popolazzjonijiet tajbin fis-Simar u fl-inħawi tal-Għadira, u popolazzjonijiet iżgħar fis-Salini u fil-Magħluq tal-Baħar ta' Marsaskala.
Il-ħidma ta' konservazzjoni
Fis-seklu 20 il-popolazzjonijiet waqgħu minħabba t-telf tal-artijiet mistagħdra. Illum is-siti jiġu ġestiti permezz ta' ftehim ta' ġestjoni ma' BirdLife Malta (is-Simar, l-Għadira u s-Salini) u man-Nature Trust Malta (il-Magħluq), u ssir ukoll riċerka b'kollaborazzjoni mal-Università ta' Malta. Mill-2015 l-ERA awtorizzat il-Proġett għall-Konservazzjoni tal-Bużaqq, immexxi min-Nature Trust Malta u miċ-Ċentru Malti għar-Riċerka dwar l-Akwakultura (MARC): programm ta' trobbija f'konfinament biex jiġu żgurati popolazzjonijiet vijabbli tal-Magħluq u tas-Salini li jistgħu jintużaw biex isaħħu l-popolazzjonijiet naturali, u biex il-pubbliku jitgħallem dwar l-importanza li nħarsu din l-ispeċi u l-ħabitats tagħha. Huwa protett bir-Regolamenti dwar il-Ħarsien tal-Flora, tal-Fawna u tal-Ħabitats Naturali (L.S. 549.44).
Theddid u rkupru
Il-Bużaqq jaffaċċja t-telf tal-artijiet mistagħdra tal-kosta għall-iżvilupp, it-tniġġis mill-agrikoltura u l-kompetizzjoni minn ħut barrani introdott. Ir-restawr tal-artijiet mistagħdra u t-trobbija f'konfinament joffru tama għall-irkupru.
Kif tista' tgħin
Qatt ma tinħeles ħut tal-akwarju fil-ħabitat naturali. Appoġġa l-proġetti għall-konservazzjoni tal-artijiet mistagħdra. Irrapporta t-tniġġis fl-għadajjar tal-kosta.
Il-liġi
Mit-24 ta' Settembru 2024 daħlu fis-seħħ ir-Regolamenti dwar il-Protezzjoni tal-Ispeċi (Ddeżinjar ta' Speċi Nazzjonali) (L.S. 549.120), li saħħu l-protezzjoni ta' din l-ispeċi billi żiedu l-pieni għal min jikser il-liġi u jippromwovu l-konservazzjoni, is-sorveljanza u l-monitoraġġ tagħha.
Sors: l-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi (ERA), "Malta's National Species" (era.org.mt).
Theddid
It-telf u d-degradazzjoni tal-artijiet mistagħdra u tas-salini tal-kosta; it-tniġġis; il-ħut barrani introdott; u t-tibdil fil-mili u fil-kwalità tal-ilma.
Kif tista' tgħin
Tinħelesx ħut tal-akwarju fl-għadajjar jew fl-artijiet mistagħdra. Appoġġa x-xogħol ta' restawr tal-artijiet mistagħdra tan-Nature Trust Malta u tal-ERA. Irrapporta t-tniġġis fl-artijiet mistagħdra lill-awtoritajiet. Qatt tistad jew tiġbor mill-għadajjar protetti.
Photo: Mattia Nocciola, CC BY-SA 4.0.
