Annimal domestikat tal-porkus selvaġġ Ewropej, miżmum bħala annimal tad-dar u kultant misjub selvaġġ fil-kampanja Maltija.
F’Malta, in-nemes jirreferi għan-nemes domestiku, bl-isem xjentifiku Mustela furo jew Mustela putorius furo.
Għalkemm huwa annimal domestikat, f’Malta hemm ukoll nemes li jgħixu waħedhom fil-kampanja wara li jkunu ħarbu jew ġew rilaxxati; dawn għandhom jissejħu nemes ferali, mhux speċi selvaġġa indiġena Maltija. Sorsi Maltin jassoċjawhom ma’ għelieqi, xagħri u postijiet qrib il-komunitajiet, fejn jikkaċċjaw l-aktar billejl.
Jista’ jkun hemm nemes ferali stabbiliti f’ċerti nħawi, iżda l-informazzjoni affidabbli dwar in-numru u d-distribuzzjoni tagħhom f’Malta għadha limitata. Għalhekk, huwa aktar preċiż ngħidu li f’Malta għandna nemes li jgħixu ħielsa jew ferali, u mhux popolazzjoni indiġena ta’ nemes selvaġġ.
In-nemes mhuwiex speċi nazzjonali uffiċjali u lanqas simbolu nazzjonali ta’ Malta. Mhuwiex ukoll elenkat bħala speċi selvaġġa mhedda fil-Lista l-Ħamra tal-IUCN, għax il-ferret domestiku huwa forma domestikata u mhux speċi ta’ fawna selvaġġa Maltija li tinsab b’mod naturali.
L-istatus tiegħu f’Malta jista’ jiġi deskritt hekk: • Speċi: Nemes domestiku, Mustela furo / Mustela putorius furo. • Isem Malti: Nemes. • Preżenza f’Malta: Annimali domestiċi u individwi ferali; introdotti u mhux indiġeni. • Status tal-IUCN: Mhux evalwat bħala speċi selvaġġa mhedda. • Status nazzjonali: Mhuwiex speċi jew simbolu nazzjonali uffiċjali. • Tħassib ambjentali: Nemes li jgħixu fis-selvaġġ għandhom jiġu mmonitorjati minħabba l-possibbiltà li jaffettwaw il-fawna indiġena.
Theddid
It-theddid ewlieni għan-nemes f’Malta huwa marbut kemm mal-attività tal-bniedem kif ukoll mal-fatt li xi annimali jiġu rilaxxati fis-selvaġġ: • It-traffiku, l-iżvilupp tal-art u l-persekuzzjoni jistgħu joqtlu annimali li jgħixu ħielsa. • Annimali domestiċi abbandunati jew rilaxxati jistgħu jbatu mill-ġuħ, mard, sħana żejda u korrimenti. • Nemes ferali jistgħu jikkaċċjaw annimali indiġeni, inklużi għasafar li jbejtu mal-art, rettili, mammiferi żgħar u annimali oħra; f’xi pajjiżi nemes introdotti kkawżaw ħsara lill-priża indiġena. • Jistgħu jikkompetu mal-ballottra Maltija, il-ballottra (Mustela nivalis), għalkemm l-iskala ta’ din l-interazzjoni f’Malta teħtieġ aktar riċerka. • Tgħammir mhux ikkontrollat jista’ jżid l-impatt ekoloġiku tagħhom, u l-nemes jistgħu potenzjalment iġorru jew ixerrdu l-mard. Dan ma jfissirx li kull nemes li jidher barra huwa invażiv jew perikoluż. Ifisser li hemm bżonn ta’ aktar rekords, ġestjoni umana u pussess responsabbli.
Kif tista' tgħin
Nistgħu ngħinu billi: • Qatt ma nirrilaxxaw nemes domestiku fil-kampanja. • Inżommu n-nemes domestiċi f’post sigur biex ma jaħarbux. • Nipprovdulhom kura veterinarja, identifikazzjoni u sterilizzazzjoni meta jkun xieraq. • Nirrapportaw gruppi ta’ nemes, tgħammir ripetut jew annimali midruba lill-Awtorità għall-Ambjent u r-Riżorsi (ERA) jew lil organizzazzjoni rikonoxxuta ta’ salvataġġ tal-annimali. • Ma nitimgħux, ma naqbdux, ma nivvelenawx u ma noqtlux annimali ferali aħna stess. • Nappoġġjaw stħarriġ li jirreġistra fejn jinstabu nemes li jgħixu ħielsa u jekk humiex qed jaffettwaw il-fawna indiġena. L-ERA tħeġġeġ lir-residenti jirrapportaw il-preżenza u l-firxa ta’ speċi aljeni invażivi; dan ikun partikolarment utli meta jkun hemm dehriet ripetuti jew suspett ta’ popolazzjoni li qed titgħammar.
