
L-Ordni ta’ San Ġwann ħakmet Malta għal 268 sena, baqgħet ħajja matul l-Assedju l-Kbir u bniet Valletta.
Dati importanti
Minħabba l-ħabta tas-870 sal-1530, Malta kienet taħt il-ħakma Għarbija, imbagħad taħt in-Normanni u s-suċċessuri tagħhom. Kien perjodu ta’ bidla profonda kulturali u lingwistika li stabbilixxa l-fondazzjonijiet tal-identità Maltija moderna.
Il-ħakma u l-insedjament Għarbi (870–1091)
Fl-870, forzi Għarab (l-Agħlabidi) mill-Afrika ta’ Fuq ħatru Malta, u temmew il-kontroll Biżantin. L-insedjament Għarbi kien vast: ismijiet tal-postijiet bħal Imdina (minn Medina, “il-belt”), Mellieħa, Siġġiewi u oħrajn joriġinaw mill-Għarbi. B’mod aktar profond, il-lingwa Għarbija mitkellma f’Malta Medjevali hija l-għerq tal-Malti modern, li jagħmilha l-unika lingwa Semitika miktuba bl-alfabett Latin.
Il-wirt lingwistiku
L-Għarbi għadu mdaħħal fil-vokabularju Malti: kliem komuni bħal ħobż, ilma u dawl, u mijiet ta’ ismijiet tal-postijiet, jiġu direttament mill-Għarbi, anki meta borrows mill-Taljan u l-Ingliż żdiedu aktar tard.
Il-wasla Normanna (1091–1300)
Il-Konti Ruġġieru tan-Normandija, li kien qed imexxi l-Kristjanizzazzjoni ta’ Sqallija, wasal Malta fl-1091 u inkorpora l-gżejjer fir-Renju Normann ta’ Sqallija. Minn dak il-punt, l-orientament kulturali u reliġjuż ta’ Malta reġa’ lura b’mod deċiżiv lejn l-Ewropa Kristjana, għalkemm il-ko-eżistenza Għarbija-Normanna baqgħet għal ġenerazzjonijiet.
Il-perjodu Medjevali (1091–1530)
Għal aktar minn erba’ sekli, Malta segwiet il-fortuni ta’ Sqallija, tgħaddi taħt il-ħakma Sveva, Anġevina (Franċiża) u Aragoneża (Spanjola). L-Imdina baqgħet il-kapitali ffortifikata, is-sede tal-isqof u tan-nobbiltà.
Il-fewdaliżmu u l-agrikoltura
Is-sistema feudali ġabet nobbiltà li kellha l-art u ekonomija agrikola strutturata, anki jekk spiss sfruttanti, ibbażata fuq il-qamħ, ix-xgħir, il-ħarrub u l-qoton.
It-tmiem tal-perjodu Medjevali
Sal-1530, il-pressjoni Ottomana u l-bilanċ li kien qed jinbidel tal-qawwiet Mediterranani mbuttaw lill-Habsburgi Spanjoli jagħtu Malta lill-Ordni ta’ San Ġwann.
Ara
Knights VS The Ottoman Empire: The Epic Battle for Malta
Dan Snow's History Hit
How the Knights of St John held Malta against the Ottoman Empire in the Great Siege of 1565.
Ara fuq YouTube ↗Aktar vidjows
- The Knights of St. John: Jean de Valette and the Epic Siege of Malta ↗ · Heroes and Legends Documentary ChannelA documentary focused on Jean de Valette, the Knights Hospitaller and the Ottoman siege of 1565.
Dawn il-vidjows jinsabu fuq YouTube. Xejn ma jitgħabba minn YouTube sakemm ma tagħfasx “Ixgħel”. Il-vidjows huma bl-Ingliż.
Photo: MrPanyGoff, CC BY-SA 3.0. All photo credits